De snelheid van de platenspeler, hoe zit dat nou precies?

All vragen over CD spelers, Media spelers, Tuners, Platenspelers,...

De snelheid van de platenspeler, hoe zit dat nou precies?

Berichtdoor Kilroy » 03 Jun 2018, 05:27

Vinyl is vandaag de dag weer bijna absurd populair. Jaarlijks stijgen de verkoopcijfers van verkochte albums. Platenspelers lijken niet aan te slepen. Als zelfs de grote jongens als Technics, Sony, Pioneer, Teac en noem ze maar op, die 30 jaar terug de platenspeler als ‘absolete’ verklaarden, de CD had immers de muziekdragermarkt overgenomen, anno nu met hagelnieuwe platenspelers komen, dan weet je dat het weer serieuze business is geworden.

Afbeelding


​Velen kunnen je het een en ander over het beste principe vertellen, waarom de snaaraandrijving beter is dan een stoomaangedreven draaiplateau bijvoorbeeld, of over waarom een MM element bagger is en een MC de enige echte heilige graal, of visa versa natuurlijk, want er zijn evenveel meningen als mensen.

​Maar, hoe komen we eigenlijk aan de draaisnelheden van onze platenspeler? Waar komen die 33 1/3, 45 en 78 RPM eigenlijk vandaan? Wie heeft dat als norm vast gesteld?

​Geen sinecure

Afbeelding


Het vinden van een antwoord was bepaald geen sinecure, maar wie anders dan John Hupse, voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Historie van de Radio (NVHR) en mede NGG lid, kon ons met zijn onnavolgbare kennis op dit gebied uit de brand helpen.

Een vraag die de mensheid bezig houdt...

“Een vraag die de mensheid al een hele poos bezig houdt Het gaat dan vaak om cijfermatig gegoochel, zoals het feit dat 33 plus 45 gelijk is aan 78.

In het werkelijke leven zijn standaards meestal gebaseerd op tradities, compromissen en technische vooruitgang. Edison werkte aanvankelijk met wasrollen met een toerental van 160 omwentelingen per minuut en een spoed van 100 groeven per inch. Omdat zijn wasrollen een lengte hadden van 4 inch paste daar dus een muzieknummer op met een speelduur van ruim twee minuten.

Edison

Toen Edison overstapte op verbeterde plastic rollen (Blue Amberol) kreeg hij de mogelijkheid om de speelduur te verlengen. Omdat veel populaire muzieknummers in de praktijk toch wel wat langer duurden dan twee minuten, maar meestal wel binnen vier minuten waren afgelopen, koos hij voor een speelduur van vier minuten. Hij veranderde hiervoor niet het toerental, maar alleen de spoed: deze werd gewijzigd in 200 groeven per inch. Hij had ook kunnen kiezen voor een lager toerental, of voor een combinatie van een wat lager toerental en bijvoorbeeld een spoed van 150 groeven per inch. Wanneer je iemand laat kiezen voor zo’n soort verandering denkt men echter bij voorkeur aan een verdubbeling en niet aan een factor 1,5.

Afbeelding Afbeelding


Grammofoonplaten, de opvolger van de wasrol, zijn plat en hebben een grotere diameter. Ze hoeven dus niet zo snel te draaien als een wasrol voor eenzelfde geluidskwaliteit en men koos aanvankelijk voor een draaisnelheid die de helft was van die van de Edison rollen. Dus ongeveer 80 toeren per minuut. De spoed maakte niet zo veel meer uit omdat de arm van een grammofoon vrij over de plaat kon bewegen. De veergrammofoons hadden altijd een handmatig instelbare snelheid (een veermotor moet je kunnen bijstellen), zodat elke plaat die ongeveer 80 toeren draaide kon worden afgespeeld.

​Een formele standaard

Een formele standaard werd pas bedacht in de jaren ‘20, omdat er toen elektrisch aangedreven grammofoons in de handel kwamen. Zoals het woord al zegt waren deze voorzien van een elektromotor en een standaard wisselstroommotor heeft een toerental van 3600 toeren per minuut op basis van een netfrequentie van 60Hz (60Hz maal 60 seconde per minuut). Met een tandwielvertraging van 46:1 kom je dan uit op een toerental van 78,26 toeren per minuut. Precies dit toerental werd de officiële standaard. Men had natuurlijk kunnen kiezen voor een vertraging van 45:1 (80 toeren), maar dan kom je ongunstig uit met 50Hz lichtnetten (bij 50Hz heb je een vertraging nodig van 37,5 voor 80 toeren, ongunstiger kan haast niet).

​Vinyl

​Eind jaren ‘40 werd de toepassing van vinyl actueel. Om de voordelen hiervan ten volle te kunnen benutten zou zowel de draaisnelheid als de spoed van grammofoonplaten moeten worden gewijzigd. Logischerwijze kom je dan uit op een draaisnelheid van ongeveer 40 toeren per minuut (ongeveer de helft van die van een standaard plaat).

Afbeelding


Er waren ondertussen echter twee systemen ontstaan die aanvankelijk met elkaar gingen concurreren, de 45-toeren single van RCA en de 331/3 toeren LP van Columbia. De grap was echter dat beide systemen levensvatbaar bleken, de single was zeer geschikt voor populaire plaatjes, terwijl de LP ideaal was voor klassieke opnames.

Dat de snelheid van de single wat hoger lag dan de te verwachten 40 toeren komt omdat de maximale duur voor een populair nummer nog steeds ongeveer 4 minuten was en op een single past dat zeer gemakkelijk. Voor de LP geldt dat de speelduur eigenlijk zo lang mogelijk moet zijn, vandaar dat door Columbia voor een wat lager toerental werd gekozen.

De 162/3 toeren plaat heeft precies de halve snelheid van een LP, en dat was dus weer een ‘logische’ keuze.

​Leuk om te bekijken!

Afbeelding


Audio Creative 02-06-2018
Gebruikers-avatar
Kilroy
Site Admin
 
Berichten: 12299
Geregistreerd: 15 Sep 2012, 18:26
Woonplaats: Gent, België

Terug naar Bronnen

Wie is er online?

Gebruikers in dit forum: Geen geregistreerde gebruikers en 2 gasten

cron