Hoe werkt...het opstellen van luidsprekers

Alles wat met luidsprekers en hoofdtelefoons te maken heeft.
Gebruikersavatar
Kilroy
Site Admin
Berichten: 19671
Lid geworden op: 15 sep 2012, 18:26
Locatie: Asper, België
Contacteer:

Hoe werkt...het opstellen van luidsprekers

Bericht door Kilroy »

Hoe werkt...het opstellen van luidsprekers?


Compromissen

We komen het maar al te vaak tegen, mensen die mooie luidsprekers hebben gekocht maar door een verkeerde opstelling de kwaliteiten ervan nog niet half benutten. We zien mini-monitoren op de grond staan, of achter een dik velours gordijn hangen. Soms piept de bovenkant van een vloerstaande luidspreker zelfs nog maar net boven de leuning van de bank uit. Of we zien de linker luidspreker in de ene hoek staan, terwijl de rechter in de hoek er diagonaal tegenover staat.

We weten het; het opstellen van luidsprekers is altijd een compromis tussen geluidskwaliteit en wat praktisch haalbaar is in een omgeving waar ook geleefd moet worden. We kunnen wel zeggen waar de luidsprekers moeten staan, maar er zijn maar weinig mensen die daarmee de leefbaarheid van de ruimte geweld aan willen doen. Toch is er door het hanteren van een paar basisregels waarschijnlijk meer uit je luidsprekers te halen, zelfs zonder dat je daarvoor ruzie met je huisgenoten hoeft te maken.
Afbeelding

Regel 1 - Blokkeer je luidsprekers niet

Om je luidsprekers beter te kunnen plaatsen is het goed om te weten hoe luidsprekers geluid produceren. Nee, we gaan het niet hebben over magneten, spreekspoelen, conussen en rolranden, maar over de manier waarop je het geluid hoort.

Geluid is in trilling gebrachte lucht waarbij de frequentie van die trilling de toonhoogte bepaalt. Een luidspreker produceert geluid door met een elektrisch signaal een membraan (de luidsprekerconus) in trilling te brengen. Die trilling wordt op zijn beurt weer overgedragen naar de lucht en bereikt zo onze oren. In onze oren vindt eigenlijk het omgekeerde proces plaats. Je trommelvlies registreert de trillingen en zet deze om in elektrische pulsen. Onze hersenen vertalen deze pulsen weer naar geluid.

Een luidspreker moet dus lucht in beweging kunnen brengen…en dat lukt nauwelijks achter een dik gordijn of een mooie gestoffeerde bank. De eerste basisregel is dus dat een luidspreker niet beperkt mag worden in zijn taak om lucht in beweging te brengen. Achter een gordijn of bank neerzetten is funest.


Regel 2 - Houd rekening met de muren (en de buren)

Helaas verplaatsen geluidsgolven zich niet allemaal op dezelfde manier, lage tonen verspreiden zich in een soort cirkelvorm terwijl hoge tonen zich meer in één richting verplaatsen. Het patroon dat lage frequenties (de bassen in de muziek) produceren is te vergelijken met het patroon dat ontstaat als je een steen in het water gooit: het veroorzaakt golven die vanuit het inslagpunt vertrekken en die zich in steeds groter wordende kringen verspreiden. Die lage frequenties botsen in je huiskamer dus ook tegen de achter- en zijmuren en worden erdoor weerkaatst. Deze teruggekaatste geluidsgolven versterken de lage tonen, waardoor je meer ‘laag’ gaat horen. Dit fenomeen kan tegen je werken, maar in sommige gevallen kan het juist ook voor je gaan werken!

Heb je kleine luidsprekers die van zichzelf weinig lage tonen produceren, dan zou je, door ze dicht tegen de achtermuur te plaatsen, de lage tonen op deze manier een extra steuntje in de rug kunnen geven.

Grote vloerstaande luidsprekers die van zichzelf al veel lage tonen produceren zou je om diezelfde reden dus beter niet te dicht bij de achterwand moeten plaatsen. Je zou er een teveel aan lage tonen van kunnen krijgen. Bovendien zullen de reflecties van die lage frequenties het directe laag (wat dus rechtstreeks uit je luidsprekers komt) kunnen vertroebelen, waardoor je een beetje slome, logge basweergave krijgt.

Daar komt nog eens bij dat, als je grote vloerstaande luidsprekers redelijk dicht tegen een muur zet, die muur ook in trilling gebracht zal worden… en daar word je zelf niet gelukkig van, maar je buren ook niet!
Afbeelding

Regel 3 - Het is stereo

We komen het helaas nog steeds tegen, mensen die stereo-weergave verwarren met een extreem links/rechts-effect. De mensen uit de inleiding van dit artikel die hun luidsprekers diametraal in de huiskamer hadden geplaatst horen duidelijk twee luidsprekers, waarbij de stemmen over twee speakers worden verspreid en de instrumenten meestal een eigen luidspreker krijgen. Dat is geen stereo!

Bij een goede stereoweergave krijg je hetzelfde effect als bij een ouderwetse ViewMaster, je weet wel, zo’n apparaat met twee kijkvensters die ieder een net iets anders plaatje tonen maar waarbij je, door beide ogen open te houden, een 3D-effect krijgt. Een goede stereo-opstelling doet niks anders: het linkeroor hoort een net iets anders geluid dan het rechteroor, waardoor geluiden soms meer naar links of juist meer naar rechts staan. Met je ogen dicht, maar met je oren open, kun je als het ware de muzikanten op het podium zien staan. De drummer linksachter, de bassist uiterst links, de gitarist rechts en de zanger midvoor. Dat is stereo; een virtuele weergave van een akoestische ruimte.

Maar net zoals bij de ViewMaster luistert de afstand tussen de twee ‘helften’ van het beeld erg nauw. Je oren moeten op een realistische manier om de tuin geleid worden om het trucje te laten werken. Om een goed stereobeeld te krijgen moeten de luidsprekers en de luisteraar zich het liefst op de punten van een denkbeeldige gelijkbenige driehoek bevinden, waarbij de luisterpositie zich op de verst gelegen punt bevindt. Ook mogen de luidsprekers niet te ver uit elkaar staan: een onderlinge afstand van 2,5 meter tot maximaal 4 meter is in de meeste gevallen ideaal.
Regel 4 - Tweeters op oorhoogte

In tegenstelling tot de eerder genoemde lage frequenties zijn de hoge frequenties die uit je tweeter komen juist wel richtingsgevoelig. Denk maar aan een vogel die in een boom zit te fluiten, die kun je met je ogen dicht aanwijzen. Hoe lager de toon, hoe moeilijker het wordt een geluid te lokaliseren. Dat is ook de reden waarom een subwoofer in een surround-opstelling niet perse in de buurt van de frontluidsprekers hoeft te staan.

Om alle informatie in het hoog te horen is het dus belangrijk - maar zoals altijd zijn er ook hier uitzonderingen - om de tweeters op de oren te richten. Zit je naast de ‘straal’ dan zal het hoog doffer en minder gedetailleerd klinken. Maar ook dit effect kun je natuurlijk weer gebruiken om het hoog bij schel klinkende tweeters juist wat af te zwakken.

Omdat je meestal zittend naar muziek luistert plaatsen luidsprekerfabrikanten de tweeter daarom op de hoogte waar het oor zich bevindt als je zit. Bij het veel voorkomende 1 meter hoge zuiltje zit de tweeter dus meestal helemaal bovenin de luidsprekerkast. Dat is ook meteen de reden dat je mini-monitoren niet rechtstreeks op de grond moet plaatsen: de hoge tonen schieten onder je door (je hoort dus haast geen hoge tonen) en het laag zal door de reflecties op de vloer boemerig en ongecontroleerd gaan klinken. Wij adviseren daarom altijd het gebruik van een luidsprekerstand bij mini-monitoren. Mocht een luidsprekerstand niet mogelijk zijn, dan is het plaatsen op een dressoir een alternatief. Gebruik in dat geval wel speciale spikes of dempers om de luidsprekers van het dressoir te ontkoppelen.

Samenvatting

De basisregels voor het plaatsen van luidsprekers zijn eenvoudig: zorg dat de luidsprekers niet geblokkeerd worden door meubels of gordijnen, probeer de luidsprekers in een gelijkbenige driehoek te plaatsen met de luisterpositie op de meest verre punt waarbij je de speakers zoveel mogelijk van de muren weg probeert te houden, en plaats de tweeters op oorhoogte (als je zit).

Zo simpel is het!


Bron: HiFi Gasten 07-02-2014

Plaats reactie