De installaties van Brian Eno *****

Recent en ander nieuws uit de muziekwereld

De installaties van Brian Eno *****

Berichtdoor Kilroy » 18 Mei 2018, 05:58

De installaties van Brian Eno: een bubbelend bad van troost en bezinning.

Afbeelding


Componist en kunstenaar Brian Eno maakt installaties waarin voortdurend veranderende ambient-muziek een belangrijke rol speelt. Hoewel die muziek zich dus niet laat vastleggen, is ze nu toch verschenen. En betoverend mooi.

In 2007 was ik om onduidelijke redenen in Innsbruck, Tirol, en ik moest en zou naar het museum Kristallwelten van de kristalfabriek Swarovski gaan, omdat daar net een installatie van mijn persoonlijke muziekheld Brian Eno ten doop was gehouden, of liever gezegd: het licht had gezien.

Kristallijne wereld

55 Million Crystals, heette de nieuwe museale Eno-manifestatie, en het ding was ingericht in een van de Chambers of Wonder. Het bleek een bescheiden fonkelende ruitvorm in een donkere ruimte waar al net zo zacht tingelende, glasachtige geluiden doorheen trokken, van links naar rechts en dwars door je heen. Betoverend mooi, hypnotiserend en kalmerend, zoals alle installatiekunst van Eno – en vrijwel zijn complete muzikale oeuvre.

In het duister van deze kamer zag je weinig anders dan de in elkaar overvloeiende kleuren en patronen van kristal, maar toch zag ik naast me ineens een bekende kop schemeren en dankzij de reflectie van het oplichtende kunstwerk steeds van kleur veranderen. Brian Eno. De maestro zelve, die in dit vreemde museum Kristallwelten nog even zijn eigen werk wilde checken en dus feitelijk een autohypnose onderging.

Het genie aanspreken kon uiteraard niet in deze verstilde Kamer der Wonderen, dat kwam later wel. De ontmoeting was ook bijzonder omdat ik me gaandeweg realiseerde dat Eno en ik, terwijl we samen zijn installatie ondergingen, allebei toch een ander kunstwerk aanschouwden en vooral hoorden.

Panta rhei

De installatiekunst van Eno is zo betoverend omdat ze constant en eeuwigdurend verandert van kleur en klank, en dus voor niemand hetzelfde kan zijn. Ook niet als je op hetzelfde moment in dezelfde ruimte bent. Want de onafhankelijk van elkaar geluidjes voortbrengende luidsprekers staan rond om de toeschouwers, en alleen al de plek waar je je bevindt verandert het klankpatroon en de beleving. De uniciteit van de ervaring is voor Eno het hoogste kunstdoel. Om daarvan doordrongen te raken in bijzijn van de schepper, was onschatbaar.

Hoe bekwaam Brian Eno ook is in het componeren van een afgemeten popliedje, voor zichzelf (luister bijvoorbeeld nog eens naar het pareltje I’ll Come Running van de plaat Another Green World uit 1975), of voor zijn band Roxy Music, of in productiewerk voor U2 en Coldplay: hij heeft zich altijd beperkt gevoeld door het formaat van datzelfde liedje. Een kop, een staart, een leuk refrein en een verrassende wending ergens halverwege: niet helemaal de muzikale totaalervaring die Eno voor ogen staat, al vanaf het begin van zijn solocarrière in de vroege jaren zeventig.

Als jonge kunstenaar – hij studeerde aan de kunstacademie van Winchester in het Verenigd Koninkrijk – bedacht Eno al dat het beleven van muziek zoiets zou moeten zijn als luisteren naar het water aan de rand van een rivier: vol van subtiele dynamiek en koele boven- en ondertonen en nooit hetzelfde, maar spetterend en kabbelend in een oneindig veranderend patroon. Eno ontwikkelde ‘generatieve muziek’, die werd voorgebracht door naast elkaar en in verschillende tempo’s opererende geluidsbronnen. Muziek die dus steeds een andere structuur aannam, en soms zelfs een kleine, toevallige melodie voortbracht.

Een stukje van de eeuwigheid

Die muziek kon natuurlijk moeilijk op een geluidsdrager worden uitgebracht, al deed Eno dat wel op bijvoorbeeld zijn plaat Discreet Music uit 1975. Zijn kunst kon echter beter worden opgetrokken in een door hemzelf ingerichte ruimte, waar licht en klank oneindig om elkaar heen zouden kunnen dansen. Eno bouwde installaties als toverkamers en die gingen de wereld over. Eno ‘exposeerde’ in alle grote musea voor moderne kunst, van Peking tot Moskou, New York tot Amsterdam.

Met de uitgave van de box Music for Installations, met de mooiste muziek uit Eno-installaties samengeperst op zes cd’s, spot de kunstenaar eigenlijk met zijn eigen werk. Want al duren stukken met prachtige titels als 'Atmospheric Lightness' en 'I Dormienti' bijna drie kwartier, het blijven momentopnamen en losse deeltjes uit het perpetuum mobile van Eno’s kunst.

Maar Eno ziet daar geen probleem in, schrijft hij in het begeleidende boekje in de cd-doos. In de overweldigende schoonheid van de galmende klokken in zijn stuk 'Ritan Bells' kun je volgens Eno "een stukje van de eeuwigheid" horen. En dat zijn wij mensen natuurlijk ook. Passanten in een oneindige kosmos. De installatiemuziek van Eno is daarmee een meditatief memento mori, en een bubbelend bad van troost en bezinning.

Brian Eno: Music for Installations, 6 cd’s met boekwerk, € 69,99. Opal/ Universal Music Catalogue. Ook verkrijgbaar als vinylbox (219,99 euro).

De Morgen 18-05-2018
Gebruikers-avatar
Kilroy
Site Admin
 
Berichten: 12510
Geregistreerd: 15 Sep 2012, 18:26
Woonplaats: Gent, België

Terug naar Nederlandstalige Nieuwsberichten

Wie is er online?

Gebruikers in dit forum: Google [Bot] en 4 gasten