Platenpoets

Laat weten hoe jij het hebt opgelost....

Platenpoets

Berichtdoor Kilroy » 28 Nov 2016, 17:59

…waarom zou je je tijd verdoen met platen wassen? Gewoon een borsteltje erover, of een “vetvinger” wegpoetsen met een nat doekje – dat zou toch moeten volstaan?

..Wel, niet echt. Zeker wanneer (tweedehands-)platen vol zitten met stof en vuilresten zoals vingerafdrukken, nicotine-aanslag en wat nog meer, is het echt aan te raden om deze troep eerst te verwijderen. Dit gooi je dus beter niet op de speler:

Afbeelding


Wanneer de naald zich door een vervuilde groef ploegt, zal dit niet alleen het aftasten ervan bemoeilijken – bovendien zal het vuil zich ook (deels) op de naald gaan vastzetten – wat het probleem nog verergert. Een vervuilde naald geeft een vervormde weergave.

Soms zit vuil echter al jaren- of zelfs decennialang – op de plaat, waardoor het hardnekkig zit vastgekoekt en zich dus niet zo gemakkelijk laat verwijderen. De foto hieronder toont schimmelvorming die zich na verloop van tijd vanop de buitenhoes doorheen de papieren binnenhoes is gaan vreten, om zich tenslotte op het vinyl vast te zetten:

Afbeelding


Dergelijke, smerige platen zien er hopeloos uit, maar het goede nieuws is dat in hoeverre je een plaat terug schoon krijgt, er meestal niet ligt aan hoe vuil het oppervlak is, maar vooral aan de methodes en producten die je gebruikt.

Door enkel met een vochtige doek over een plaat te wrijven, verwijder je meestal alleen de bovenlaag van het vuil en stof, terwijl je de rest ervan dieper in de groeven duwt.

De beste resultaten behaal je ongetwijfeld met een “RCM” (kort voor “Record Cleaning Machine”) – een toestel met een draaiplateau en een zuigarm erop gemonteerd. Na met een borsteltje wat reinigingsvloeistof over het oppervlak te verdelen, wordt het losgeweekte vuil door middel van vacuum als het ware uit de groeven van de plaat gezogen – zie ook dit filmpje:



Zo’n RCM is een erg doeltreffende en vooral ook snelle oplossing, die vooral de voorkeur geniet van diegenen die ofwel vinylplaten verhandelen en er dus grote aantallen van moet reinigen, of de verzamelaars die het budget ervoor willen/kunnen vrijmaken. Want een RCM is doorgaans niet echt goedkoop. De steeds groter wordende vraag ten gevolge van de “vinyl-heropleving” van de afgelopen jaren zit er zeker voor iets tussen dat er in recentere tijden door fabrikanten zoals Okki Nokki en Pro-Ject eindelijk ook wat lager geprijsde modellen op de markt kwamen – maar betaalbaar blijft natuurlijk een rekbaar begrip: inclusief toebehoren spreek je toch al gauw over een initiële investering van gemakkelijk vijfhonderd euro. Feit is dat heel wat vinyl-liefhebbers dat bedrag zelfs niet eens aan hun draaitafel hebben uitgegeven – en dat ook lang niet iedereen een grote verzameling heeft staan die dringend moet worden gepoetst.

Kortom: de doeltreffendheid van een RCM staat hier zeker niet ter discussie, maar wel de noodzaak om er één aan te schaffen… want er wordt wel eens beweerd dat “wie ernstig met vinyl bezig is, die investering er maar voor over moet hebben”. Dat is niet alleen wat neerbuigend tegenover de beginnende verzamelaar of minder vermogende vinyl-liefhebber – die bewering is ook onjuist: er bestaan nog andere methodes die minder kostelijk, maar daarom niet “volslagen nutteloos” zijn.

De meest langzame, arbeidsintensieve manier is ongetwijfeld met behulp van… (hout-)lijm. Die wordt in een dunne laag over het vinyl uitgesmeerd, moet vervolgens opdrogen, en wordt tenslotte als een film van het oppervlak gepeld – waardoor al het vuil uit de groeven loskomt. Deze methode, hoewel vaak efficiënt, is niet zonder risico en daardoor zeker niet bestemd voor beginners – maar voor wie zich er niets bij kan voorstellen (of het hoofd schudt vol ongeloof) is er hier een voorbeeldfilmpje:



De meest gebruikelijke ‘manuele’ methode is evenwel om de platen te wassen in een reservoir met borstels. Dit proces reinigt niet alleen; het oppervlak raakt hierdoor ook statisch ontladen – waardoor de plaat nadien ook minder snel rondvliegend stof gaat aantrekken. De twee bekendste uitvoeringen van dit systeem, de Spin-Clean en de Knosti disco-antistat, zijn als sinds de jaren ’70 op de markt. Zelf gebruik ik deze:

Afbeelding


De basis-kit van de disco-antistat is bij de meeste verdelers te krijgen voor ca. 50 EUR. De doos bevat naast het plastic reservoir met de borstels ook een ronde houder om de plaat in vast te klemmen, een droogrekje waar 7 platen op passen, een plastic trechter met een papieren filter erin, en tenslotte een literfles reinigingsvloeistof – die onverdund dient te worden gebruikt. De mate waarin je met dit materiaal het beoogde resultaat bereikt – een plaat die zo goed mogelijk wordt ontdaan van vuil en statische lading – hangt wél af van een aantal dingen:

de meegeleverde ‘mixture’ van Knosti (apart na te bestellen voor om en bij de 20 EUR per liter) mag dan wel doeltreffend werken, het grote nadeel ervan is dat hij ook een soort coating op de plaat afzet, met als resultaat dat er zich binnen de kortste keren een pluizige dot rond de naald gaat vormen en er na een tijdje ook sprake is van heel wat poedervorming op de onderzijde van het element. Zelf gebruik ik deze Knosti mix niet en bekom ik betere resultaten met andere vloeistoffen – eigen ‘brouwsels’ incluis – verder meer daarover.

het systeem van het filteren en hergebruiken van de reinigingsvloeistof is iets waar ik geen voorstander van ben – zeker niet wanneer je met sterk vervuilde tweedehands-platen aan de slag moet – want hoewel je fijne stofdeeltjes, nicotineresten en dergelijke nog vrij gemakkelijk uit de groeven krijgt, worden er vaak ook allerhande vastgekoekte vetten en zuren (afkomstig van bijvoorbeeld vingerafdrukken) in de vloeistof opgelost – en of een stukje papierfilter dat allemaal tegenhoudt wanneer je het mengsel na gebruik gaat overgieten, lijkt me sterk. Ikzelf ben eerder voorstander van het tijdig en integraal vervangen van de vloeistof en hou het, afhankelijk van de ‘vervuilingsgraad’ van het vinyl, op gemiddeld 15 tot 20 elpees per keer, waarbij ik ze ook naspoel om zoveel mogelijk vuil weg te krijgen – ook daarover verder meer.

Er zijn verschillende soorten reinigingsmiddelen op de markt, op basis van o.a. isopropyl-alcohol, ethanol-alcohol of zepen. Sommige producten zijn gewoon onverdund te gebruiken zoals aangeleverd, andere worden dan weer verkocht in de vorm van een distillaat dat je zelf moet aanlengen met gedemineraliseerd water. En dat brengt ons gelijk bij een belangrijk aandachtspunt:

welke methode je ook kiest, gebruik nooit leidingwater om je platen te reinigen – het bevat mineralen zoals calcium (kalk), magnesium, natrium, kalium, carbonaten en sulfaten. Na het verdampen blijft er gegarandeerd een residu achter op het oppervlak – en dat spul eindigt vervolgens op je naald.

Hoe hoger de zuiverheidsgraad van het water, hoe beter – maar het is écht niet noodzakelijk om dure producten voor laboratorium- of medische doeleinden te gaan kopen – gedemineraliseerd water uit de supermarkt werkt prima en verhelpt grotendeels het probleem met de vorming van residu.

Maar welke handmatige reinigingsmethode werkt er nu het best?

Daarover lopen de meningen erg uiteen. Commercieel verkrijgbare producten ruiken meestal naar alcohol, maar soms ook zeep – van dat laatste is L’Art Du Son een goed voorbeeld: het is een biologisch afbreekbaar distillaat dat heel goede resultaten geeft (flesje rechts op de foto hieronder). Ik gebruik het zelf ook regelmatig en het reinigt fantastisch – maar een groot minpunt ervan is – naast de hoge kost – de beperkte houdbaarheid: de vloeistof die je aanmaakt moet je zo snel mogelijk opgebruiken en eventuele restanten moet je donker bewaren – anders gaan er zich een soort algen in vormen. Ongebruikt overschot van mengsel bewaar ik hooguit twee à drie weken.

Ook heel doeltreffend is de kant-en-klaar reiniger van QS Audio, verdeeld door Tonar. Deze mengeling is op alcohol gebaseerd, reinigt grondig, heeft een heel goede antistatische werking en wordt bijgevolg op internetfora en sociale media heel vaak aanbevolen.

Sommigen zweren dan weer bij een zelfgemaakte mix van bijvoorbeeld lauw water met wat azijn en een paar druppeltjes Dreft erin, en melden daarover goede resultaten. Over de negatieve effecten van leidingwater hebben we het hierboven al gehad, maar ook gewone huishoudproducten (zoals vaatwasmiddel) zijn in regel minder geschikt voor je platen: ze bevatten dan wel de nodige was- en oppervlakte-actieve stoffen, maar ook onnodige geur-en kleurstoffen én ze laten gemakkelijk een residu of coating achter – zeker wanneer je niet naspoelt. Ik wil anderen die dergelijke producten of methodes gebruiken hier zeker niet in diskrediet brengen, indien je tevreden bent met het resultaat is dat al wat telt – maar zelf neem ik het risico toch liever niet. Ik gebruik een betaalbaar en doeltreffend alternatief waarmee, naar mijn ervaring, hardnekkige vuil grondig kan worden verwijderd…

Dit is de samenstelling van de vloeistof die ik gebruik, kostprijs rond de 2 EUR / L:
1 deel isopropyl-alcohol
4 delen gedemineraliseerd water
0.5% Ilfotol oppervlakte-actieve stof

Om 1 liter te maken wordt dat dus: 0,2L isopropyl + 0,8L water + 5 ml Ilfotol. Het volstaat om de container of fles waarin je de verschillende bestanddelen hebt gegoten, wat draaiend heen en weer te bewegen en enkel malen om te keren om alles goed te mengen – eventueel schuim dat wordt gevormd, verdwijnt weer na enkele minuten.

Afbeelding


Water heeft de neiging om in kleine bolletjes samen te trekken wanneer het in een dunne laag over een oppervlak wordt uitgespreid – denk bijvoorbeeld aan regendruppels op de ruit. Ilfotol is een bevochtigingsmiddel dat de oppervlaktespanning van water breekt, waardoor het beter in de groef kan dringen – op deze foto zie je het verschil – links zonder , rechts met:

Afbeelding


Hoewel de aanschaf van een fles Ilfotol – onder andere hier te verkrijgen – een kleine bijkomende investering vormt, is dat door de erg kleine hoeveelheid (5 ml / L) die je ervan nodig hebt, eigenlijk verwaarloosbaar: de eenmalige aanschaf van een literfles is m.a.w. goed voor de aanmaak van maar liefst 200 liter vloeistof – dat is genoeg voor duizenden platen.

Voor we aan het wassen gaan, eerst nog even iets over de meegeleverde klem van Knosti: deze heeft één groot nadeel – soms durft er vloeistof doorlekken op het label. In uitzonderlijke gevallen is de diameter nét iets te klein (bv. wanneer wanneer een label niet perfect gecentreerd is) en van zodra het papier dan contact maakt met de vloeistof, wordt deze “aangezogen” – met natte labelranden tot gevolg. Meestal trekt het vocht nadien wel weg en is er geen waterschade, maar bij sommige (vooral oudere) labels durft de inkt ervan te gaan uitlopen – en dat is ontzettend vervelend. Aanvankelijk gebruikte ik een geïmproviseerde oplossing met cirkels uit hard plastic die ik aan de binnenzijde van de twee delen plaatste:

Afbeelding


…wat helpt, meer ook geen perfecte oplossing is. Uiteindelijk schakelde ik over op de “gemodificeerde” Knosti klem van Mark Fletcher. Door de LDPE rand (rood op de foto hieronder) omzeilt deze het lekkageprobleem nagenoeg volledig. Hier zie je de beide versies – gemodificeerd en origineel – naast mekaar:

Afbeelding


Ik heb gehoord dat Knosti ook een verbeterd ontwerp (met een rubberen ring) op de markt zou brengen, maar zelfs indien dat eerstdaags gebeurt is het nog steeds zo dat de voorverpakte Knosti disco antistat ‘kits’ die momenteel nog in omloop zijn, deze verbeterde versie vooralsnog niet bevatten. Best dus checken voor je eventueel koopt.

Vooraleer de plaat in het bad te plaatsen, verwijder je best eerst overtollig stof, haren en vezeltjes – deze gaan anders blijven vastzitten in de haren van de borstels in het reservoir. Wanneer je de plaat nu tussen de klem hebt geschroefd en ze in het bassin heb geplaatst, draai je ze rond met een langzame, vloeiende beweging:

Afbeelding


Het aantal omwentelingen en de totale duurtijd hangt natuurlijk af van hoe vervuild de plaat is. Bij sterk vervuilde exemplaren pauzeer je tussendoor best ook even, om de vloeistof te laten inwerken, zodat hardnekkig vuil en vet kan losweken. Bij de klem van Mark Fletcher (foto) is het zo dat je die na een eerste omwenteling nog lichtjes bij kan opspannen. Het rode puntje wat voor de positionering dient is handig om te bepalen wanneer de plaat volledig om z’n as is gewenteld.

Oefen alleszins wat geduld, draai de plaat niet te snel, en wanneer je denkt dat het oppervlak voldoende gereinigd is, laat de schijf dan even in dezelfde positie staan zodat het vocht van het bovenste deel naar beneden kan druipen. Haal vervolgens de plaat uit het reservoir en schud ze lichtjes heen en weer zodat ook de druppels onderaan er zoveel mogelijk afvallen.

Afbeelding


Het is raadzaam om je platen ook na te spoelen in een tweede reservoir (die zijn los verkrijgbaar) met gedemineraliseerd water en 0.5% Ilfotol. Dit om zeker te zijn dat er zoveel mogelijk van de achtergebleven deeltjes vuil alsnog weggespoeld worden. Zoals eerder aangehaald is het grote voordeel van een RCM dat alle losgekomen vuil van de plaat wordt gezogen. Wanneer je handmatig in een reservoir wast, is het vanzelfsprekend bijna onmogelijk om een plaat 100% schoon te krijgen. Naspoelen is zeker geen overbodige luxe. Je kan telkens na het wassen én spoelen de plaat ook snel om haar as draaien om de vloeistof zo goed mogelijk van het oppervlak af te laten spetteren – dat versnelt ook het drogen achteraf aanzienlijk.

Afbeelding


Vervolgens zet je de plaat op een stukje huishoudrol (best geen handdoek, want die gaat pluisjes achterlaten) en verwijder je de klem.

Afbeelding


Draai de plaat nu in korte stukjes om haar as, waardoor de rand droogt op het papier, terwijl je met een daartoe geschikte microvezeldoek het overtollige vocht in de uitloopgroef afveegt. Dit vermijdt dat er alsnog vocht op het label loopt terwijl de plaat rechtop staat te drogen.

Afbeelding


De meeste microvezeldoekjes zijn prima herbruikbaar en kunnen na gebruik gewoon mee in de wasmachine. Gebruik alleen géén wasverzachter, want die wordt door de stof geabsorbeerd en komt dan bij een volgend gebruik op het vinyl terecht. Het type doekjes die ik het beste vind zijn die van BECO:

Afbeelding


Vervolgens worden de platen in het afdruiprek geplaatst. Neem steeds je tijd en doe dit voorzichtig. Verplaats ook nooit een droogrek met elpees erin – een kras is gauw gemaakt, een ongelukje snel gebeurd. Ik spreek uit ervaring.

Afbeelding


Afhankelijk van de temperatuur en luchtvochtigheid in de ruimte, moet je toch rekenen op minstens een half uurtje voor een plaat écht goed droog is. Wanneer je ze uit het rek haalt, zitten er meestal nog wel enkele druppels op (vooral aan de onderzijde en op de rand van de plaat) – die wrijf je dan ook heel voorzichtig weg:

Afbeelding


Tot slot inspecteer je het oppervlak – best bij helder licht – om er zeker van te zijn dat je niets over het hoofd hebt gezien, voordat de plaat veilig in een binnenhoes kan worden opgeborgen.

Afbeelding


Na al dat harde werk spreekt het voor zich: de platen die je mooi proper hebt gekregen wil je ook zo houden. Daarom:

Hou je vinylplaten op een correcte manier vast en zorg ervoor dat je het oppervlak niet met je vingertoppen aanraakt – dus absoluut NIET zoals op deze foto:

Afbeelding


Maar wel op de volgende manier: kantel de binnenhoes en laat de plaat door haar eigen gewicht zachtjes naar buiten glijden, hou ze tegen met het deel van je hand tussen duim en wijsvinger, terwijl je ze ondersteunt door je midden- en ringvinger uit mekaar gespreid op het label aan de onderzijde te plaatsen:

Afbeelding


Als je deze handeling eenmaal in de vingers hebt, kun je een elpee probleemloos in alle richtingen kantelen zonder ‘m te laten vallen. Ik ben van nature nogal klunzig – dus als het mij lukt zoals in dit filmpje, dan kun jij het ook.

Je houdt je platen best zo goed mogelijk stofvrij door ze indien nodig af te borstelen, voor je ze terug in de binnenhoes plaatst. Gebruik een daartoe geschikte borstel, en oefen nooit teveel druk uit – dit vermijdt dat je het plaatoppervlak per ongeluk beschadigd.

Afbeelding


Voorzie gewassen platen van een nieuwe binnenhoes – dus het type met PE voering binnenin – dan blijven ze goed antistatisch – en natuurlijk krasvrij. Het is al te gek om gewassen platen terug in vuile of stoffige binnenhoezen te duwen. Zelf gebruik ik de Original Master Sleeves van Mobile Fidelity Sound Labs…

Afbeelding


…niet alleen omwille van de kwaliteit, maar ook omdat ik ze aangenaam in gebruik vind. Ze kosten wel een halve euro per stuk – als je dat wat buitensporig vindt dan heb je bij de meeste (online) speciaalzaken al een pak van 100 “standaard” gevoerde hoezen (maar eveneens prima kwaliteit) voor minder dan de helft van die prijs – ca. 20 cent per stuk. Dus voor ongeveer de prijs van 1 nieuwe elpee voorzie je er 100 in je verzameling van een nieuwe binnenhoes waardoor je ze stof- en krasvrij houdt. De originele, eventueel bedrukte binnenhoes die bij een release zat kun je natuurlijk gewoon bij de elpee bewaren.

Hou de naald van je draaitafel schoon. Het zorgt niet alleen voor de best mogelijke weergave, maar in combinatie met een optimaal afgestelde tracking verlengt regelmatig onderhoud van de naald ook de levensduur ervan. Het is raadzaam om geregeld met een specifiek daarvoor geschikt carbonborsteltje de naald schoon te maken: met een zachte beweging en zonder al te veel druk uit te oefenen, borstel je met de draairichting van het plateau mee (m.a.w. steeds van achter naar voor) zodat stofdeeltjes en pluisjes loskomen en op de haren van het borsteltje blijven zitten:

Afbeelding


Om hardnekkige vervuiling die niet met zo’n borsteltje weg te krijgen is, tóch van de naald te krijgen, zijn er kuipjes met een afwasbare polymeer gel verkrijgbaar zoals de Dust Buster van Vinyl Passion (foto hieronder) of de Zero Dust van Onzow Labo. Hierbij laat je de naald in de gel zakken en er even in rusten . Wanneer je de arm dan na enkele seconden terug optilt, blijven kleine pluisjes en vuildeeltjes achter in de gel en is de naald terug schoon:

Afbeelding


Zoals eerder aangehaald, zijn er meerdere manieren om platen te reinigen waarvan er zeker niet één enkele de juiste of meest geschikte is voor iedere liefhebber en diens noden/budget. Ik hoop dat deze informatie dan ook in het juiste perspectief wordt gezien en nuttig mag zijn voor sommigen. Vragen en opmerkingen zijn steeds welkom.

Bron: https://chrissonsblog.wordpress.com - 28-11-2016
Gebruikers-avatar
Kilroy
Site Admin
 
Berichten: 12187
Geregistreerd: 15 Sep 2012, 18:26
Woonplaats: Gent, België

Re: Platenpoets

Berichtdoor Kilroy » 28 Nov 2016, 18:01

Mijn opmerkingen

1. Ik blijf zweren bij de Okki-Nokki.... maar daarmee doet iedereen natuurlijk wat hij zelf wil

2. het reinigen van de naald gaat even goed als je die eventjes laat "weken" in een dopje reinigingsvloeistof
Gebruikers-avatar
Kilroy
Site Admin
 
Berichten: 12187
Geregistreerd: 15 Sep 2012, 18:26
Woonplaats: Gent, België

Re: Platenpoets

Berichtdoor Plankenkoorts » 09 Jun 2017, 22:17

Is een mooi topic , ik zal mij moeten bijsturen . Anti static is mijn grootste zorg nu. Maar is verwerkt in dit topic . Nog maar eens een uitgave doen maar zal wel effect hebben.
Eens gedigitaliseerd ben ik er vanaf.
Ik had al eens gedacht aan presslucht maar bij vroegere fratsen met een koplampspiegel is er steeds zeer miniem olie bij , een haartje dik maar wordt 'n hopeloos geval dan.
Plankenkoorts
Newbie
 
Berichten: 35
Geregistreerd: 16 Aug 2015, 14:06

Re: Platenpoets

Berichtdoor Kilroy » 10 Jun 2017, 05:27

Perslucht zou een goede oplossing zijn als je enkel lucht kunt gebruiken. Het vuil in de platengroeven (en vuil in de lucht) zou wel eens een zandstraal-effect kunnen hebben, dus daar zou ik niet aan beginnen :-)
Gebruikers-avatar
Kilroy
Site Admin
 
Berichten: 12187
Geregistreerd: 15 Sep 2012, 18:26
Woonplaats: Gent, België


Terug naar Reinigen van vinyl platen

Wie is er online?

Gebruikers in dit forum: Geen geregistreerde gebruikers en 1 gast

cron